Artist in Residence: interview met Studio Wantij

Balance is a Moving Target

In het hart van de Zeeuwse rust, in het kleine dorp Ellemeet, werkten Tom en Quérine van Studio Wantij twee maanden lang aan een verdiepend onderzoek tijdens hun artistieke residentie. Hun verblijf in ‘Air Ellemeet’, een residentie gelieerd aan De Bewaerschole, diende als een vruchtbare incubator voor hun nieuwste werk. In aanloop naar hun tentoonstelling die op 29 november opende, deelden ze de inzichten die het unieke Zeeuwse landschap in hen losmaakte.

De locatie als medekunstenaar

Vanaf het begin was het duidelijk: het Zeeuwse landschap was geen decor, maar een actieve partner. "Op Schouwen is er een heel mooi evenwicht," begint Quérine. "Tussen de plekken waar mensen wonen, het boerenlandschap, het duingebied en de zee. Je wordt er constant mee geconfronteerd dat alles zijn eigen wil heeft. Je neemt hier veel makkelijker de niet-menselijke perspectieven mee in je onderzoek. Je realiseert je: het duin wil ook wat."

Tom vult aan: "De mens heeft een krachtige aanwezigheid, door bijvoorbeeld de dijken. Maar die dijken zijn er niet voor niks. Die zijn er omdat de zee ook zo'n krachtige aanwezigheid heeft. Er is hier een soort groot web van belangen die soms met elkaar meestromen en soms tegen elkaar inwerken. Dat voel je hier sterker dan in de stad, waar alles menselijk is, voor en door."

Een laboratorium voor diepgaand onderzoek

De residentie voelde voor het duo als een waar laboratorium. De twee maanden gaven hen de ruimte die essentieel is voor hun proces. "We hebben weleens korte residenties gehad. Dan heb je het idee dat je in een pressure cooker zit," vergelijkt Quérine. "Nu hadden we de tijd om echt met z'n tweeën te kijken: wat gebeurt er, hoe voelt dat, hoe ruikt dat en hoe klinkt dat?"

Die tijd was een luxe. "De eerste paar weken hebben we eigenlijk alleen maar gelezen en gelopen," vertelt Tom. "Dat is een tijd die we normaal, met alle praktische besognes van het kunstenaarschap, niet nemen. We hebben hier ideeën uitgewerkt en dingen uitgediept waar we eerder gewoon niet mee bezig waren. Op die manier hebben we nieuwe kanten in ons maakproces aangeraakt, waar we hopelijk nog jaren mee verder kunnen."

De kracht van het samenwerken

Hoe verloopt zo'n intensief proces met z'n tweeën? Quérine legt uit: "We hebben een hele goede copingstrategie. Op het moment dat we ergens frictie over hebben, weten we allebei heel snel aan te geven: oké, nu hebben we frictie, hoe gaan we dit oplossen?" Maar de voordelen zijn groot. "We kunnen allebei een ander boek lezen en die ideeën samenbrengen. We komen sneller verder. Je kunt elkaar inspireren en aanvullen."

Tom, de tech-specialist, beaamt: "Het ontwerpen van patronen, programmering, robotica – dat is echt mijn specialisme. Terwijl Quérine weer sterker is in het organisatorische en het aangaan van verbindingen. Dat brengt onze studio enorm ver."

Op zoek naar 'Inheemsheid' in eigen land

Het centrale thema dat ze in Zeeland onderzochten, is zowel actueel als complex: inheemsheid. Tom: "We hadden de observatie dat inheemsheid in ecologisch denken heel erg wordt gewaardeerd, maar de voorbeelden zijn altijd ver weg: Maori, Native Americans, Aboriginals. Toen vroegen we ons af: waarom gaat het altijd over daar? Waarom niet over hier? Wat zou het betekenen om inheems te zijn in Nederland?"

Die vraag bleek een rijke, maar weerbarstige bron. Quérine: "We realiseerden ons steeds meer dat de term 'inheems' zelf ook heel koloniaal is. Het is een geboorterecht; je kunt het niet 'worden'. Zodra we het inheems blijven noemen, blijven we daar buiten staan." Tom ziet een oplossing: "We moeten het voor onszelf definiëren als een houding die je jezelf kunt aanmeten. Een houding van zorg dragen en verbonden zijn met de omgeving. Als het dat is, dan kunnen wij inheems worden. Het moeilijke is die herdefinitie te maken met respect voor wat de term inhoudt en voor de mensen die we nu al inheems noemen."

Een tentoonstelling als een levend web

Hoe vertaal je zulke abstracte, filosofische concepten naar een tentoonstelling? Het antwoord is een zintuigelijke, kinetische installatie. "De tentoonstelling is een soort web, een geweven omgeving," beschrijft Quérine. "Je wordt erin meegenomen en wordt er onderdeel van. In feite ben je dat natuurlijk altijd, maar deze tentoonstelling maakt dat voelbaar."

Beweging is hierin een cruciale taal. Tom: "De dynamiek zit in de aard van de omgeving hier. De afwisseling tussen zee en land, over millennia, maar ook in het getij en in iedere golf. Die beweging gebruiken we als visueel element om naar die dynamiek te verwijzen." Om de verbinding met Zeeland te materialiseren, gebruiken ze touw van vlas. "Wat je ruikt is een stukje Zeeland. Wat je aanraakt om het web in beweging te brengen, komt van hier, is hier uit de bodem gevoed."

De Boodschap: handelingsbekwaamheid en hoop

Wat hopen ze dat bezoekers meenemen? Quérine: "Dat je met andere ogen naar je omgeving kijkt. Dat je die beweging waarneemt en een gevoel krijgt daar onderdeel van te zijn. Het moet begrijpbaar zijn voor iedereen op zijn eigen niveau."

Tom benadrukt de positieve insteek: "We hebben het in ons onderzoek veel gehad over handelingsbekwaamheid. Het gaat om een verantwoordelijkheidsgevoel dat niet voelt als een ‘moetje’, maar voortkomt uit belangstelling voor je eigen omgeving. Zorgen voor de tuin is zorgen voor jezelf. Daarom wil je het. Dat is de droom."

Het resultaat was voor henzelf ook een verrassing. Quérine: "Dit was een sprong in het diepe. We zijn begonnen zonder te weten wat we gingen maken. Uiteindelijk zijn we naar het fundament gegaan: wat is het fundament van die inheemse kennis hier? En daar is een werk uit gekomen dat een web is. Heel natuurlijk. En dat heb ik niet aan zien komen."

De tentoonstelling van Studio Wantij is niet alleen een kunstwerk, maar een ervaring; een uitnodiging om zelf onderdeel te worden van het web van relaties dat Zeeland is. Een ontmoeting tussen kunst, landschap en bezoeker, waarin iedereen een plaats kan vinden.